Sąd może obniżyć wysokość zastrzeżonej kary umownej

Dodaj komentarz
Aktualne problemy / Bez kategorii / Inne

Kara umowna może być zastrzeżona w każdej umowie, zarówno tej nazwanej, jak i w umowach nienazwanych, w umowach rezultatu, jak i starannego działania. Należy jednak pamiętać, aby kara umowna wyrażona była wprost w pieniądzu albo przez wskazanie parametrów odnoszących się do zabezpieczonego świadczenia, które umożliwiają ustalenie jej wysokości. Co więcej, nie może ona nigdy być określona rzeczowo, na przykład w postaci obowiązku świadczenia rzeczy.

Wysokość kary umownej strony umowy kształtują w sposób dowolny. Należy jednak pamiętać, że kara umowna jest odszkodowaniem umownym, a odszkodowanie takie nie powinno stanowić źródła wzbogacenia się poszkodowanego, nie powinno przewyższać szkody. Oznacz to, że wysokość kary umownej nie powinna być wyższa niż należność główna świadczenia, którego wykonanie ma zabezpieczać.

 Czy trzeba wykazać wysokość szkody?

Celem zastrzeżenia kary umownej jest wywarcie na dłużniku presji, żeby wykonał zobowiązanie w sposób należyty. Co więcej, zastrzeżenie kary umownej ułatwia wierzycielowi, w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, uzyskanie określonej sumy pieniędzy, bez obowiązku udowodnienia wysokości poniesionej z tego tytułu szkody. Oznacza to, że obowiązek zapłaty kary umownej obciąża dłużnika niezależnie od wykazania szkody – ma w tym wypadku charakter bezwzględny.

Kiedy można obniżyć wysokość kary umownej?

Pamiętać jednak trzeba, iż na podstawie przepisu art. 484 § 2 k.c. sąd może na wyraźne żądanie dłużnika obniżyć wysokość kary umownej w dwóch przypadkach – w sytuacji gdy zobowiązanie zostało w znacznej części przez dłużnika wykonane albo gdy kara umowna jest rażąco wygórowana, czyli wówczas gdy w przekonaniu organu orzekającego istnieje dysproporcja między poniesioną szkodą a wysokością kary umownej.

Powołany przepis nie daje jednak możliwości zmniejszenia wysokości kary umownej z uwagi na przyczynienie się wierzyciela do niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania.

Dokonując oceny rażącego wygórowania sąd bierze pod uwagę relacje wysokości kary umownej do wysokości odszkodowania należnego wierzycielowi, którego mógłby się domagać na zasadach ogólnych. Sama dysproporcja, nawet znaczna, nie uzasadnia zarzutu rażącego wygórowania kary umownej, ponieważ o stanie rażącego wygórowania można mówić w sytuacji, gdy kara umowna jest równa bądź zbliżona do wartości zobowiązania. Pamiętać trzeba, że w każdym przypadku sąd dokonuje indywidualnej oceny zastrzeżenia kary umownej oraz skutków zachowania się dłużnika.

Natomiast „znaczne wykonanie” zobowiązania jest postrzegane jako część wykonania zobowiązania przekraczająca jego połowę. Ocena, czy zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, powinna następować na podstawie kryterium przydatności przedmiotu świadczenia dla wierzyciela.

Możliwość miarkowania kary umownej jest niezależna od charakteru kary umownej. Przepis art. 484 § 2 k.c. daje możliwość miarkowania odszkodowania na żądanie dłużnika należy do przepisów tzw. prawa sędziowskiego, a ta regulacja nie zawiera żadnych wyłączeń
i ograniczeń. Oznacza to, że ma ona zastosowanie w sytuacji, gdy w świetle oceny określonego stanu faktycznego można mówić o tym, że kara umowna w zastrzeżonej wysokości będzie nieadekwatna. W ww. przepisie nie wskazano stanów faktycznych, które uzasadniają zastosowanie miarkowania kary umownej, pozostawiając ich ustalenie właśnie uznaniu sędziowskiemu uwzględniającemu okoliczności konkretnej sprawy. Katalog kryteriów pozwalających na zmniejszenie kary umownej jest zatem otwarty. Takie rozwiązanie zapewnia możliwość elastycznego stosowania miarkowania kary umownej.

 Obowiązki dłużnika

Dłużnik, który zamiera zgłosić swoje żądanie oparte na art. 484 § 2 k.c., zobowiązany jest wyraźnie takie żądanie sformułować, wykazać jego zasadność oraz wskazać przesłanki uzasadniające obniżenie kary. Podkreślenia wymaga również  okoliczność, iż nie można miarkować kary umownej bez stosownego żądania dłużnika więc poza nim, nikt inny nie jest legitymowany do wystąpienia z takim żądaniem.

Dodaj komentarz